معرفی شهرستان نهاوند

نهاوند در موقعیت جغرافیایی 48 درجه و
24 دقیقه طول شرقی و 23 درجه و 22 دقیقه عرض شمالی از نصف النهار گرینویچ قرار
دارد، اختلاف ساعت آن با تهران 13 دقیقه و 28 ثانیه است. این شهرستان از شمال به
شهرهای تویسرکان و همدان از خاور به ملایر، از باختر به استان کرمانشاه و از سمت
جنوب به استان لرستان محدود است. شهر نهاوند بی شک یکی از شهرهای قدیمی و تاریخی
ایران است، اکتشفات تپه ی گیان که قدمتی برابر با 37 قرن قبل از میلاد دارد و
همچنین قرارگیری در سر راه فرعی ابریشم به نهاوند و از نهاوند به بروجرد و از آنجا
به اصفهان و فارس، نشان از موقعیت سوق الجیشی منطقه در گذشته داشته است.

از گذشته ی شهر در دوره ی ماد و
هخامنشیان اطلاعات دقیقی در دست نیست اما با توجه به نزدیکی نهاوند به همدان به
عنوان مرکز حکومت ماد و قرابت نهاوند باجاده های دوره هخامنشیان، مطالعه ی تاریخی
بیش تری در مورد این کهن شهر نیاز است تا بتوان در مورد تاریخ این چند دوره، قضاوت
کرد. اما با توجه به کتبیه ی مکشوفه دوره سلوکیان و وجود معبد سلوکی در نهاوند،
تاریخ و ساختار شهر را از دوره سلوکیان می توان حدس زد. کتیبه ی مذکور به خط یونانی
در 32 سطر بر روی قطعه سنگی به ابعاد 46*85 سانتی متر توسط آنتیکوس شاه سلوکی به
تاریخ 193 قبل از میلاد نوشته شده است. در این دوره ساختار شهر بر اساس شهر نظامی و
محوریت قلعه شکل گرفته و طرح آن ها بر اساس طرح های منتظم هندسی بوده است. این فرم
شهرها سازمانی شبیه شهرهای یونانی داشتند. در نتیجه قلعه یا کهندژ در مرکز قرار می
گرفته و در نهاوند قلعه ی نظامی شهر به علت قرار گیری در رأس شیب طبیعی شهر، در آن
زمان هسته ی اولیه شهر بوده و دیگر فضاهای شهر مانند معبد و فضاهای عمومی شهر در
اطراف آن شکل می گرفتند.

در دوره ی اشکانیان نهاوند دارای
اهمیت بود چرا که یکی از هفت خاندان مهم اشکانی به نام کارن در این شهر زندگی می
کردند. فرم و ساختار شهر در این دوره نسبت به دوره ی قبل زیاد متحول نشد. حتی در
دوره ی اشکانیان فرم دایره را حفظ کردند. ساختار شهر نهاوند نیز زیاد در این دوره
متحول نشد و محوریت شهر قلعه ی نظامی آن بود.

در دوره ی ساسانیان دژ نهاوند به
عنوان مقر تابستانی یزگرد سوم مورد استفاده قرار گرفت و قلعه و شهر در این دوره
مرمت و ساماندهی شد. بازار در این دوره شکل می گیرد که البته محل آن راسته بازار
کنونی نبوده و در مرکز بافت و در کنار مسجد جامع قدیمی شهر نزدیک به میدان قیصریه و
در محل بازار چهار سوق فعلی شهر بوده که اکنون تخریب شده است. نظام طبقاتی این دوره
تاریخی، شهری با طبقات مختلف اجتماعی به وجود آورد که شامل کهندژ با دیوارهای بلند،
به عنوان بخش نظامی، شارستان، به عنوان قسمت اصلی شهر که بازار و محله های اصلی شهر
در آن شکل می گرفت و در گرداگرد آن سواد که شامل طبقه ی اجتماعی پیشه وران و
روستاییان می شد. در جنگی که بین سپاه ایران و مسلمین در شهر نهاوند به وقوع پیوست
نیروهای ایران از سپاه مسلمین شکست خوردند. پس از فتح شهر نهاوند مسلمین توانستند
به راحتی دیگر مناطق ایران خصوصاً مناطق جنوبی را به تسخیر خود در آوردند. در این
دوره ساختار شهر متحول می شود و سواد به ربض تغییر نام می دهد و نظام طبقاتی شهر
متحول می شود و مسجد جامع شهر بر روی پایه های قدیمی آتشگاه استوار می شود. بازار
در این دوره در محل بازار قدیمی شهر رونقی دوباره می گیرد و در واقع حصار اولیه ی
شهر، حصار قلعه ی نظامی، را به حصار دوم شهر، حصار شارستان، متصل می کند. در زمان
عباسیان شهر نهاوند دست به دست بین سران و حاکمان این سلسله تعویض می شود. در زمان
سامانیان در اختلافی که بین این سلسله و پادشاه آل بویه به وجود آمد سامانیان
توانستند همدان، نهاوند و دینور را به تصرف خود در آورده و بساط آل بویه را
برچینند.

در زمان شاه عباس اول شهر نهاوند مورد
تاخت و تاز عثمانیان قرار گرفت و سپاه عثمانی شهرهای همدان و نهاوند را به تصرف خود
در آوردند و قلعه ای در نهاوند بنا کردند. بعد از سال 1011 ه.ق. جنگ های داخلی که
در کشور عثمانی به وقوع پیوست، باعث شد تا شاه عباس نهاوند را از تصرف عثمانیان
خارج کند و دستور داد تا قلعه ی نهاوند را تخریب کنند.
در زمان فتحعلی شاه،
محمود میرزا پسر پانزدهم فتحعلی شاه در سال 1238 ه.ق. حاکم شهر نهاوند شد و در شهر
قلعه ای مستحکم بنا کرد. در مدت 20 ساله حکومت محمود میرزا در نهاوند تلاش فراوانی
برای رونق و شکوفایی شهر انجام شد. در این دوره راسته بازار تاریخی فعلی شهر شکل می
گیرد و بازار پلی برای ارتباط دروازه و حصار شهر به مرکز شهر و مسجد جامع می شود و
بازار قدیمی و میدان قیصریه هسته ی مرکزی شهر را تشکیل می دهد. سرانجام در دوره ی
ناصریه بعد از سفر ناصرالدین شاه به نهاوند دستور تخریب قلعه ی نهاوند صادر می شود.
بعد از این دوره معماری و شهرسازی نهاوند رو به افول می گذارد و بازار نیز از این
قاعده مستثنی نبوده است و در امتداد راسته بازار شهر به طرف دروازه ی شهر که همان
در سرداب امروزی است معماری بازار که ویژگی ها و ارزشهای خود را از دست داده ادامه
می یابد. همان گونه که در توضیح موقعیت تاریخی شهر نهاوند آمد، بافت تاریخی نهاوند
به لحاظ توجیح مسائل دفاعی و امنیتی شهر، بر روی یک تپه ی طبیعی قرار گرفته است و
در مرکز تپه، کهندژ اصلی و گرداگرد آن لایه ها و طبقات مختلف اجتماعی شهر قرار
داشته اند. اما در دوره های متأخر تاریخی اتفاقی که باعث تخریب و نابودی بافت شد و
زمان آن تا به 30-20 سال اخیر نیز می رسد، این بود که مهاجرت ساکنین قدیمی شهر از
مرکز بافت و اطراف کهندژ به اطراف محدوده بافت که شامل بخش های تازه ساز و جدید با
خیابان ها کشی های عریض (در زمان خودش) و دارای خدمات مطلوب شهری جدید بود، صورت
پذیرفت و نهایتاً مشکلات کالبدی وساختاری محلات قدیمی به لحاظ مطلوب نبودن خدمات
شهری این محلات را به محلات ارزان و پست شهر تبدیل کرد. محل قلعه قدیمی شهر کهندژ و
ویرانه های آن نیز بستری مناسب ایجاد کرد تا خانه ها و کوچه هایی بی هویت، به لحاظ
معماری، به وجود آید تا دیگر تمام شرایط لازم برای تخریب بنیادین بافت به وجود آید
و اوضاع نابسامان بافت روز به روز دچار وخامت بیشتر شود. تا به امروز که در واقع
تشخیص خطوط اصلی و ارزش های بافت قدیم کار بسیار ظریف و کارشناسانه ای است.
به
طور کل عوامل تخریب هسته ی مرکزی بافت را با تأخر زمانی می توان به تخریب کهن‌دژ در
مرکزیت بافت (دوره قاجار)، زمین خالی و ویرانه های کهن‌دژ و مصالح حاصل از تخریب آن
بستر مناسب ساخت و ساز بدون ضابطه را در مرکز بافت تاریخی ایجاد کرد (اوایل دوره ی
پهلوی)،‌ مهاجرت ساکنین اصلی و قدیمی شهر از مرکز بافت تاریخی به حاشیه و محلات
جدید (دوره ی پهلوی تا به امروز)، ارزانی زمین و رکود اقتصادی مالکیت ها در مرکز
بافت تاریخی (تا به امروز)، مهاجرت و تملک بدون سند برخی از روستاییان مهاجر و
اقشار ضعیف جامعه به مرکز بافت تاریخی، نبود تأسیسات و خدمات مناسب شهری به لحاظ
نبود مدیریت صحیح و هم چنین ساختار زمین منطقه به لحاظ سفتی و شیب فراوان مرکز بافت
تاریخی، دوره ی جنگ 8 ساله با عراق و بمباران های مکرر و تخریب بناهای زیبا و
ساختار کالبدی در مرکز بافت، اعتیاد و نابهنجاری های اجتماعی به علت نرخ بالای
بیکاری و اشکالات موجود در طرح های هادی، تفصیلی و جامع به لحاظ بومی نبودن طرح ها
و عدم کنکاش و مطالعه صحیح در لایه های مختلف اجتماعی، فرهنگی و تاریخی شهر دسته
بندی کرد.

 

/ 2 نظر / 113 بازدید
سایان

سلام عالی بود. باعضویت در سیستم پارس پا ازبازدید تک تک بازدیدکنندگانت کسب در آمد داشته باش.

reza

واقعا سایتتون عالیه دمتون گرم